هادى خسرو شاهى
67
خاطرات مستند سيد هادى خسرو شاهى درباره علامه طباطبايى ( فارسى )
ممكن است كه شخصيتهايى در فقه يا اصول يا در رشتههاى ديگر علوم اسلامى برجستگى و تفوّق ويژهاى داشته باشند ، ولى مهم « جامع الاطراف » بودن است كه عملى شدن آن فقط در افراد نادرى چون ايشان و يا امام خمينى قدس سره و شهيد سيد محمدباقر صدر و امام موسى صدر - هر كدام به نحوى - تحقّق يافته است . . . مطالعهء تفسير الميزان مىتواند تبحّر و جامعيت استاد را در زمينههاى گوناگون علوم قديم و جديد ، نشان دهد . اين تفسير همانطور كه همگان مىدانند ، شامل مباحث : علمى ، فلسفى ، فقهى ، اصول ، اخلاقى ، رياضى ، عرفانى ، حديثى ، تاريخى ، ادبى ، اجتماعى ، سياسى و مفاهيم ديگر وابسته به علوم قرآنى و فرهنگ اسلامى است . پس به طور كلى مىتوان گفت كه « جامعيت در آشنايى با علوم و فنون مختلف » يكى از عمدهترين ويژگىهاى مفتاح جاودانه و آموزگار بزرگ قرآن ، مرحوم استاد علامه طباطبايى بود و بسيار طبيعى خواهد بود كه چنين شخصيت والايى ، در حوزه علميه قم ، مركز علم و دانش شيعى ، بتواند منشاء تحوّل و تكامل و خدمات علمى - فرهنگى ارزنده و ماندگار و پربهايى گردد . . . ولى براى بررسى و درك چگونگى ايجاد تحوّل و دگرگونى بنيادى در حوزه علميه قم ، بايد به ساليان پيش برگرديم و تاريخ پيدايش حوزه و علوم رايج آن عصر را مورد بررسى قرار دهيم ، تا به اهميت نقش سازندهء استاد پى ببريم . البته علاوه بر تفسير قرآن ، كه تا آن زمان اصولًا جزء دروس رسمى حوزهها محسوب نمىشد ، تدريس فلسفه هم در آن ايام با ذوق و نظر